Ses Sentezleme Yöntemleri

Ses Sentezleme Yöntemleri

Ses Nedir? Titreşen cisimlerin duyum üzerinde yarattığı etkidir. Kulak tarafından duyulabilen herhangi bir titreşim ses olarak kabul edilir. Titreşen cisimler sonucu oluşan dalgalara ses dalgaları denir. Ses dalgalarının yayılma hızı her ortamda farklıdır. Örneğin 21 derece sıcaklıkta saniyede 344 metredir. (344 ms) Ses dalgalarının frekansı, şiddeti, basıncı, tınısı ve hacmi vardır.

1.1 Frekans nedir? Frekans bir saniye içerisindeki titreşim veya çevrim sayısıdır.
1.2 Ses şiddeti nedir? Sesin kulak tarafından duyulan yüksekliğine ses şiddeti denir. Ses şiddeti dB ile ifade edilir. Desibel Sesin şiddetini, logaritmik olarak ifade eden birimdir.
1.3 Ses basınç seviyesi nedir? Ses dalgalarının belirli bir alan üzerinde yarattığı basınca ses basınç seviyesi denir. Ses basınç seviyesi Pascal (pa) veya Dynecm2 birimleri ile ifade edilir.
1.4 Tını nedir? Tını sesleri ayırt etmemizi sağlayan özelliktir.

2- Fletcher munson eğrileri nedir?

İnsan kulağının hassasiyeti frekanslara göre değişir. İnsanların duyabileceği frekanslar genellikle 15 Hz ile 18 kHz arasındadır. İnsanların en üst işitme seviyesi 120 dB olduğuna göre Fletcher munson eğrilerine göre duyabileceğimiz frekanslar bu şekildedir.

3- Sentezleyici nedir?

Sentezleyici osilatör adı verilen elektrik devrelerinin ürettiği sinyalleri değiştirmek dönüştürmek ve çeşitli işlemlerden geçirmek yoluyla sentezleyen müzik aletidir. Sentezleyici müzik aletlerinin temsillerinin üretilmesinde kullanıldıkları gibi kendine özgü sesler üretmek amacıyla da kullanabilir. Ayrıca sentezleyiciler daha önce üretilmiş seslerin kullanılmasına ve yeniden işlenmesine olanak sağlar.

3.1 Osilatör nedir?

Osilatör (oscillator) ses sinyali üretimi konusunda kilit noktadır. Sentezleyiciler osilatörler sayesinde ses üretirler. Sentezleyicilerdeki diğer bütün ayarlar osilatörler tarafından üretilen sesleri şekillendirmeye yararlar. Osilatör aslında bir elektronik devredir. Fakat dijital çağda özellikle de bilgisayar programlarında kullandığımız Soft syth`lerde osilatör elektronik devrenin dijital bir modellemesidir.

Sentezleyicilerde kullanılan osilatörlerin sayısı farklılık gösterir. Osilatör sayısı ne kadar artarsa sentezleyicinin üretebileceği ses miktarı da o kadar artar.

3.2 Harmonik nedir?

Karmaşık bir ses dalgasını oluşturan yan parçaların frekanslarının toplamı ana frekanstan fazlaysa ortaya harmonik frekanslar çıkar. Basit bir sinüs dalgasında harmonik yoktur, çünkü dalga tek bir bileşenden oluşur. Örneğin bir kare dalgayı birden fazla sinüs dalgası oluşturur. Bu sinüs dalgalarının frekanslarının toplamını ana frekanstan yani kare dalganın, sinüs dalgalarının bileşiminin frekansından fazladır. Buna bağlı olarak karışık bir dalga formunu meydana getiren temel frekanslara harmonik denir.

4- Dalga formu nedir?

Bir ses sinyalinin matematiksel olarak tanımlanması ve grafiksel olarak gösterilmesi sonucunda bir dalga formu elde etmiş oluruz. Doğadan elde etmiş olduğumuz seslerin dalga formları genellikle periyodik değildir. Sentezleyiciler ise bize periyodik dalga formları oluşturma ve dalga formları işleme imkânı verirler.

4.1 Sinüs dalgası

Sentezleyicilerin çıkardığı en basit dalga formudur. Tek frekanslıdır ve periyodiktir. Diğer karmaşık ses dalgalarının hepsi sinüs dalgalarının farklı şekilde birleştirilmesiyle oluşurlar.

4.2 Çeşitli dalga formları

Bir osilatör ses sinyallerini dalga şekillerine göre üretir. Farklı türden sentezleyiciler farklı türden ses dalgaları üreten osilatörlere sahiptirler. Şimdi bu dalga formlarına bir göz atalım.

4.3 Kare (square) dalga
Her karmaşık ses dalgası gibi kare dalga da sinüs dalgalarının bileşiminden oluşur.
4.4 Dirtdörtgen (rectangle) dalga
Kare dalganın harmonikleri düzensiz olarak şekillenmiş halidir.
4.5 Testere diş (sawtooth) dalgası
Bütün harmonikler kullanılarak oluşturulmuş karmaşık bir dalgadır.
4.6 Üçgen (triangle) dalga
Sawtooth ses dalgasının parlaklığıyla kare dalganın yankılı karakterini birleştirir.

ÇEŞİTLİ SES SENTEZLEME YÖNTEMLERİ

5- Sentezleme: Sentezleyicilerde birden fazla osilatör bulunmaktadır. Sentezleyici farklı sesler üretmek için bu osilatörlerin ürettikleri ses dalgalarını sentezler. Şimdi bu sentezleme yöntemlerine bir göz atalım:

5.1 Additive sentezleme

Basit ses dalgalarını çeşitli yöntemlerle birbirine eklemek yoluyla karmaşık ses dalgaları elde edilir. Sinüs dalgaları farklı şekillerde birleştirilir. Bu yöntemde herhangi bir sesin üretimi mümkün olsa da doğal seslerin karmaşık yapıları uzun sentezleme işlemlerini zorunlu kıldığından pratik olarak çok zordur.

5.2 Subtractive sentezleme

İçinde birçok harmonik barındıran bir ses dalgasının alınıp çeşitli yöntemlerle (özellikle filtre kullanılarak) ayıklanması sonucunda ses dalgası elde edilme yöntemidir.

5.3 Granular sentezleme

Granular sentezlemede basit ve karmaşık ses sinyallerinden grain adı verilen çeşitli küçük parçalar alınır. Bu parçalar daha karmaşık sesler üretmek ve yeni bir doku oluşturmak için farklı şekillerde ayarlanır. Parçaların çokluğu farklı türden sesler üretmek için imkân sağlar. Fakat uygulanması zor bir yöntemdir.

5.4 Amplitude modulation (AM) sentezleme

Bu sentezleme yönteminde iki tip sinyal kullanılır taşıyıcı sinyali dönüştürücü bir sinyalle sentezlenir. İkinci sinyal taşıyıcı sinyalin genişliğini belirler.

5.5 Ring modulation sentezleme

Tıpkı amplitude modulation sentezlemede olduğu gibi taşıyıcı ses sinyaline genişliğini belirleyici bir sinyal eşlik eder. Tek fark genişliği belirleyen sinyalin AM sentezlemede olanın aksine negatif değerler alabilmesidir. Bu taşıyıcı sinyalin pek çok sinüs dalgasından oluşan oldukça karmaşık bir yapıya kavuşması demektir.

5.6 Frequency modulation (FM) sentezleme

Frequency modulation sentezleme bir osilatörün frekansının başka bir osilatörden çıkan sinyal tarafından belirlenmesi durumunda gerçekleşir. Fm sentezleme yöntemini uygulayabilmek için iki adet osilatöre ihtiyaç vardır.

GÜRÜLTÜ ÜRETİCİ (Noise Genarator)

6- Gürültü üretici nedir?

Gürültü üretmek amacıyla kullanılan bir osilatördür. Bu osilatörle ürettiğimiz seslere çeşitli efektler katmamız mümkündür. Sentezleyicilerde genellikle Beyaz gürültü ve pembe gürültü olarak adlandırılan iki tip gürültü çeşidi standart olarak bulunmaktadır. Beyaz gürültü sert bir tıslamayı andıran bir ses iken pembe gürültü rüzgâr efekti yaratmaya elverişli daha yumuşak bir gürültüdür.

FİLTRELER

7- Filtre nedir?

Filtre osilatör gibi sentezleyicinin en önemli bileşenidir. Filtre osilatörlerin ürettiği sinyalleri ayıklamakla yükümlüdür. Filtreler hiçbir şekilde yeni ses üretmezler sadece orda olan sesi değiştirip dönüştürürler.(ses üretimi sadece osilatörlere mahsustur) Filtrenin görevi belirli frekanstaki seslerin kendinden geçmesine izin vermek, belirli frekanstaki seslerin geçişini de engellemektir.

7.1 Low pass filtreler: Bu tip filtreler düşük frekanslı sinyallerin geçmesine izin verip, yüksek frekanslı sinyalleri engellerler. Tiz sesleri ayıklamak çeşitli bas seslerin geçişine izin vermek için bu tarz filtre kullanmak gerekir.

7.2 Hi pass filtreler: Low pass filtrenin tam tersi işlemler yapar. Yüksek frekanslı seslerin geçişine izin verirken alçak frekanslı sesleri engeller. Bu engelleme inceltme yoluyla gerçekleşir.

7.3 Bandpass filtre: Bu filtre low ve hipass filtrenin birleşimi gibi algılanabilir. Belirlenmiş bir frekans seviyesi haricindeki frekanslarda inceltme yapar. Hem düşük hem yüksek frekansları engeller.

7.4 Notch filtre: Band reject olarak da bilinen Notch filtreler Bandpass filtrelerin yaptığı işin tam tersinin yaparlar. Notch filtre yüksek ve düşük frekanslı sinyallerin geçmesine izin verirken, orta frekansları filtreler.

ENVELOPE GENERATOR (Zarflar)

8- Envelope generator nedir?

Envelope generator çeşitli ses ayarlarını kontrol etmek amacıyla kullanılır. Bir tuşa basılma ve bırakılma esnasında nasıl davranması gerektiğini belirlememizi sağlar. Envelope generator Attack Decay, Sustain ve Release olarak adlandırılan dört adet parametresi vardır.

8.1 Attack:

Attack ayarı tuşa basmamızla sinyalin maksimum değere ulaşması arasında geçen zamanı belirlememizi sağlar. Parametre tam sıfırdayken tuşa basmamızla tepki almamız bir olurken, ayar en üst noktadayken oldukça geç tepki alırız. Attack arttıkça sinyal daha geç ulaştırılır.

8.2 Decay

Sinyal maksimum değere geldikten sonra güç kaybetmeye başlar. Sinyalin gücü maksimum noktadan Sustain ayarıyla belirlediğimiz noktaya kadar düşecektir. Sinyalin gücündeki bu düşüşün süresini Decay ayarı ile belirleriz.

8.3 Sustain

Diğer üç parametre zaman bildirirken (Attack, Decay, release) Sustain parametresi herhangi bir zaman belirmemektedir. Decay parametresi ile düşüşün süresini belirlediğimizi söylemiştik. Bu düşüşün en son noktası Sustain ayarının belirlediği noktadır. Sinyalin Decay ayarıyla kontrol edilen kısmı sinyalin Sustain noktasına ulaşmasıyla sona erer. Sustain parametresi Decay ve release ayarlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

8.4 Release

Sustain noktasına gelmiş olan sinyalin bu noktadan sonraki düşüş zamanı bu ayar üzerinden belirlenir. Ayarın etkin olabilmesi için tuşun bırakılması gerekmektedir. Tuş bırakıldıktan sonra sinyalin sıfıra ulaşma süresini bu parametre aracılığı ile belirleriz.

FARKLI TÜRDEN ENVELOPE GENERATOR`LAR

9-Envelope generator ve farklı kullanım alanları
9.1 Filter Envelope
Filtrelerin frekans ayarını kontrol eden Envelope ayarıdır. ADSR ayarı üzerinden frekansın zaman göre nasıl değişeceği belirlenir. Filtrenin karakteristiğini belirledikten sonra frekansın nasıl davranacağını belirlemek de önemlidir.
9.2 Amplitude Envelope
Ses gücünün (amplitude) ayarının nasıl şekillenmesi gerektiğini belirler. ADSR ayarlarının ses üzerindeki etkilerini en iyi gözlemleyebileceğimiz envelope `dur. Tuşa bastığımızda çıkan sesin zaman bağlı olarak nasıl davranacağını bu envelope sayesinde belirlenir.
9.3 Mod envelope
ADSR ayarının hangi parametreyi etki edeceğine bulunan bir listeden siz seçersiniz. Ayarlar seçtiğiniz parametredeki seviye ayarına göre etki edecektir.

DÜŞÜK FREKANSLI OSİLATÖRLER (Low Frequency Oscillators) (LFO)

10- Düşük frekanslı osilatör nedir? Düşük frekanslı osilatörler yani LFO`lar diğer osilatörler gibi ses üretici cihazlardır. Normal osilatörlerden en önemli farkları çok alçak frekanslarda ses üretmeleridir. Bu sesler insan kulağının duyamayacağı kadar düşüktür. LFO, Envelope generator`dan dan farklı olarak periyodik dalgalar üretir. Bu da onun vibrato (titreşimin artırılması) ve tremolo (bir tonun hızlı tonlarda çalınması) efektleri yaratmak için kullanılmasını sağlamaktır.

Mehmet Kurtuluş
Cumhuriyet üniversitesi G.S.F Müzik Teknolojisi ABD

Kaynakça: 
Ses kayıt ve müzik teknolojileri Ufuk ÖNEN (Çitlembik yayınları), Dijital Müzik Mehmet Deniz YÜRÜR (Pusula yayıncılık), http://www.muzikportali.com/muzikve/resimler/e_fletcher.gif 28.12.2008 17.25, http://www.muzikportali.com/muzikve/resimler/e_simple2.gif 28.12.2008 20.05, http://en.wikipedia.org/wiki/Csound#Csound_Code csound wikipedia 29.12.2008 01. 12
Facebook Yorumları
Tekno Dergi Yorumları

Yeni yorum ekle

İlgili Yazılar

Mix ve Mastering nedir? Mix kaydedilen seslerin tonal dengesini oluşturmak için yapılan işleme denir. Kaydedilmiş sesler arasında volume (hacim) dengesi oluşturmak ve kaydedilen enstrümanın veya (materyalin) karakterini mix içinde yansıtabilmek oldukça önemlidir.

Rusya'dan kalkarak Suriye'ye giden sivil bir uçağın Türkiye tarafından Ankara'ya zorunlu olarak indirilmesi ve aranması sonucunda elde edildiği iddia edilen parçaların VORTEX isimli bir HAARP karşıtı cihaza ait o

Android işletim sistemi her ne kadar yazılımı ile oynamanıza izin verse bile tam yetki hiçbir zaman vermez ve sürekli en uç özellikleri kısıtlar. Bu sorunu sadece telefonumuza ROOT denilen tam yetkiyi vererek aşabiliriz.

Dünyanın her yerinde zaman zaman bazı sitelerin erişimleri kurumlar tarafından  engellenebiliyor. Resmi bir engellemenin dışında, çalışılan iş ortamları da zaman zaman Facebook, Youtube, Twitter gibi sitelere erişimi yasaklayabiliyorlar.

OpenID , bu ağa dahil olan sitelerde yeni bir üye hesabı açmadan tek bir hesap ile bütün sitelere giriş yapabilmenizi sağlar. Bunun en büyük getirisi, sitelere üye olurken kaybettiğiniz zamanı kazanmak ve her site için ayrı ayrı kullanıcı adı şifresi hatırlamaktan kurtulmaktır.

Hangi siteler bu ağa dahil derseniz  OpenID Directory ve MyOpenID Directory 'den bunları öğrenebilirsiniz.Örneğin teknodergi 'de bu ağa dahil :)